Aşılama ( İnseminasyon )

Yıkanmış spermlerin, cinsel ilişki olmaksızın, bir enjektör aracılığı ile direk rahim içine verilmesidir.

Sperm normal meni içinde bulunan diğer hücre ve maddelerden uzaklaştırılır ve sıvı bir çözelti haline getirilir. Daha sonra bu sıvı, normal adet döneminde gelişen veya ilaçlarla uyarılarak elde edilmiş yumurtaların tespit edildiği zaman rahime verilir. Böylece doğal bir döllenme olmasına yardım edilmiş olur. Kısırlığın erkeğe ait nedenlere bağlı olduğu durumlarda (ereksiyon zorluğu, sperm sayısı azlığı, postkoital test ve mukus penetrasyon testleri ile gösterilmiş servikal-rahim ağzı-mukus bozuklukları) ve sebebi bilinmeyen kısırlıkta tedavide kullanılmaktadır. Bu işlem için bir zamanlar hazırlanmamış, taze meni kullanılmış olmasına rağmen (halen yeterli donanımın olmadığı yerlerde kullanılmaktadır) yıkanmış sperm kullanımı daha az allerjik reaksiyon yapma ve daha yüksek gebelik oranları nedeniyle tercih edilmektedir. IUI, meni sıvısındaki prostaglandin denilen maddelerin rahim kasılmalarına neden olması ve meniden mikrobik hastalıkların bulaşma olasılığı göz önünde tutularak mümkün olduğunca saf ve hareketli spermler kullanılarak yapılmalıdır. IUI 'daki başarı sperm sayı, yapı ve hızlarıyla yakından ilişkilidir. Yapısal olarak değerlendirme spermler boyandıktan sonra yapılmalıdır ve IUI kararı verilirken spermiogram tahlilinin özellikle bu yöntemle yapılıp yapılmadığına dikkat edilmelidir.

IUI için kullanılacak spermin hazırlanmasında, yıkama veya swim- up teknikleri kullanılarak, başarı oranının artırılması ve olası komplikasyonların azaltılmasına çalışılır. Orta derece ve şiddetli erkek infertilitesi varlığında pahalı ve can yakan yardımcı üreme tekniklerinden önce ovulasyon takibi ve uygun zamanda aşılama kıymetli bir başlangıç tedavisi olarak denenmelidir. Değişik sperm sayı ve kalite ölçütleri kullanılsa da genellikle 1.000.000 dan fazla hareketli spermi olanlarda bu tedavi denenebilir. Yumurtlamanın haplarla (klomifen sitrat) sağlandığı si kİ uslarında % 7, iğnelerle (gonadoropin) sağlandığı sikluslarında % 11 gebelik oranları bildirilmektedir. İlk 3 ay tekrarlayan uygulamalar sonunda gebelik oranının @'ları bulduğunu bildiren yayınlar mevcuttur. Biz merkezimizde aşılama düşündüğümüz vakalarda 3 ay süre ile hastalarımıza aşılama öneriyoruz.

IUI için erkeğe ait gerekçeler:

• Sperm sayı azlığı

• Sperm şekil ve yapı bozukluğu

• Anti-sperm antikorları varlığı (erkekte kendi spermini öldüren maddelerin olması)

• Erken boşalma, retrograd (meninin geriye doğru, mesaneye kaçması) ejekülasyon

• Aşırı şişmanlık

• Erkekte bazı organik (penis yapı ve ereksiyon) bozuklar

• Sebebi bilinmeyen kısırlık

IUI için kadına ait gerekçeler:

• Vaginanın çeşitli nedenlerle aşırı dar olması veya cinsel ilişkiye uygun olmaması

• Fonksiyonel ve psikolojik nedenler (vaginismus, disparoni-ağrılı ilişki-)

• Antisperm antikorları (kadında eşinin spermlerini öldüren maddelerin bulunması)

• Sebebi bilinmeyen kısırlık

IUI'nin yapılmaması gereken durumlar:

• Erkekte hiç sperm bulunmaması durumunda ya da sayının 300.000 /mm3 den az olması veya normal yapıdaki spermlerin oranının %4’ün altında olmaması

• Bilinen kanıtlanmış kalıtımsal hastalıklar

• Spermatozoidlerde yapısal bozukluklar olması

• Meni yollarına ait iltihabi hastalıkların varlığı

• Artan genetik hastalık riski nedeniyle 50 yaşın üzerindeki erkeklerde uygulanmaması önerilmektedir

IUl için spermin hazırlanması ve enjeksiyon tekniği:

Erkekten cinsel ilişki sırasında çıkan tüm sıvıya semen ismi verilmekte olup içinde sperm yollarından katılmış salgılar, spermler, beyaz kan hücreleri, dışarıdan bulaşmış bakteriler ve hücresel artıklardan oluşmaktadır. Biyolojik ortamda bu sıvı içindeki spermler rahim ağzından bir süzme işlemi ile ayrılır ve kadının rahim içerisine girip tüplerine ulaşır. İşte sperm hazırlama tekniği doğal olarak yapılan bu işlemi vücut dışında taklit etmekten ibarettir. Sperm vücut sıvılarından ve bulaşmış bakterilerden ayrılır, hızlı ve kaliteli spermler bazı fiziksel yöntemlerle seçilerek bir enjektör içerisine çekilir.

Bu spermler aşırı sıcak ve soğuğa maruz kalmadan mümkün olduğu kadar kısa bir süre içinde yumurtlama takibi ile yumurtladığı tespit edilen veya yumurtlaması beklenen kadının rahmi içerisine bir katater aracılığı ile rahim ağzından verilir. Bu işlem sırasında kadın jinekolojik masada normal muayene pozisyonunda yatar, lokal veya genel anesteziye genellikle gerek yoktur. Rahim ağzının yapısı ve rahmin derinliği kateter seçiminde önemlidir. İnseminasyon ya da IVF karar verme aşamasında hastaya gerçek uygulamayı yapmadan evvel muayene esnasında kateter uygulaması yapılarak kateterin geçişi ve rahmin pozisyonu açısından hastanın dosyasına bir not almakta fayda vardır.

Aşılama işlemi sırasında kadının idrar torbası doldurularak rahmi arkaya itmesi sağlanmalı ve kateterin rahmin içini kanatması, tahriş etmesi işlemi dikkatli ve zorlamadan yaparak önlenmelidir. IUI yapıldıktan sonra kadının 10-20 dakika yatması önerilse de, spermler zaten rahim içerisine verildiğinden lUl’dan sonra sırtüstü yatmanın gebelik şansını artırmadığı bildirilmektedir.Sperm hazırlanması 2 saat kadar, IUI (aşılama) yapılması ise birkaç dakika süren ağrısız bir işlem olup işlemden sonra hastanın 20-30 dakika kadar istirahat yapması sağlanmalıdır.

Üremeye yardımcı Tekniklerin Uygulanması İçin Koşullar:

Ülkemizde, birçok ülkede olduğu gibi yardımcı üreme merkezi açabilmek için Sağlık Bakanlığından ruhsat almak zorunluluğu vardır. Tedavi edilecek hastalarda da Kadının yaşının 40’ın altında (çok özel şartlarda 45) olması AIDS testinin ve Hepatit testlerinin negatif olması kısırlık probleminin diğer metodlarla çözümlenememiş olması şartı aranır. Bu şartlar ruhsat almanın dışında tıbbî ve etik açıdan doğru bir yöntemdir. Eğer hasta diğer metodlarla tedavi olanağı bulamayacağı kesin ya da yapılan uygulamalara veya tedavilere rağmen gebelik meydana gelmediyse ve gebeliği önleyecek herhangi bir hastalık söz konusu değilse uygulanmalıdır.

İşlemin yapıldığı sırada çiftte bebeğe geçecek bulaşıcı veya kalıtsal bir hastalık olmaması gerekmektedir. Kalıtsal hastalıklardaki üremeye yardımcı yöntem uygulamalarından ileride bahsedeceğiz.